Historia biblioteki

   Biblioteka im. B. R. Tschammera jest największą i najcenniejszą zabytkową biblioteką luterańską na ziemiach polskich. Powstała w połowie XVIII stulecia i była ściśle związana z historią Kościoła ewangelickiego na Śląsku Cieszyńskim. W 1709 roku wyznaczono miejsce pod budowę kościoła Jezusowego i wybrano przełożonych zboru. Jednym z nich był przedstawiciel cieszyńskiego rodu szlacheckiego Jerzy Fryderyk baron Bludowski z Dolnych Błędowic, czołowy obrońca protestantyzmu w księstwie cieszyńskim w II połowie XVII wieku, fundator ołtarza w kościele Jezusowym w Cieszynie. Jerzy Fryderyk Bludowski zmarł w 1730 roku, a jego biblioteka przeszła na własność zięcia Adolfa Bogusława Schmelinga z Neuhagen. Około 1750 roku księgozbiór Bludowskiego, powiększony o materiały zgromadzone przez Schmelinga, został ofiarowany cieszyńskiej Parafii Ewangelicko-Augsburskiej i umieszczony w kościele Jezusowym, gdzie jest przechowywany do dzisiaj. W 1778 roku przedstawiciel innego śląskiego rodu szlacheckiego Bogumił Rudolf Tschammer z Iskrzyczyna (1711-1787), adwokat ziemski i wieloletni kasjer cieszyńskiego zboru, przekazał testamentem swojej parafii 1000 florenów austriackich na utrzymanie biblioteki oraz zgromadzony przez siebie księgozbiór liczący około 500 woluminów dzieł prawniczych, historycznych i politycznych. Kolekcja książek cieszyńskiego adwokata, została połączona z biblioteką Bludowskich i nazwana Biblioteką im. Tschammera. W następnych latach księgozbiór powiększał się dzięki darom, których najwięcej było w latach 1802, 1804, 1812. Świadczą o tym dedykacje umieszczane na książkach przez ich ofiarodawców, którymi byli głównie cieszyńscy księża i nauczyciele gimnazjum ewangelickiego, a także parafianie. Po II wojnie światowej do biblioteki włączono księgozbiory zgromadzone przez księży Rudolfa Wrzecionkę (1865-1946), Jana Stonawskiego (1870-1957) i Oskara Michejdę (1885-1966).

   Wraz z biblioteką działało także archiwum parafialne. O tym, że obie placówki od początku były ze sobą instytucjonalnie związane, świadczy instrukcja dla bibliotekarza i archiwisty, stanowiąca załącznik do sporządzonego przez Bogumiła Rudolfa Tschammera dokumentu fundacyjnego z dnia 2 czerwca 1778 roku, której punkty 8. i 9. zawierają informacje na temat sposobu oznaczania, przechowywania i udostępniania dokumentów gromadzonych w archiwum.  Niestety już w przed II wojną światową zasób archiwum był źle przechowywany. Jego stan pogorszył się jeszcze bardziej po przeniesieniu  w 1968 roku do pomieszczeń znajdujących się w przeciwległej nawie kościoła Jezusowego. Od tego czasu zasób archiwum na prawie czterdzieści lat został wyłączony z obiegu naukowego. Dopiero w związku z przygotowaniami do realizacji projektu Ochrona i konserwacja cieszyńskiego dziedzictwa piśmienniczego 30 stycznia 2007 roku Rada Parafialna Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w Cieszynie podjęła uchwałę o włączeniu zasobów archiwum parafialnego do Biblioteki im. Tschammera. Na mocy zatwierdzonego wówczas statutu połączone zbiory biblioteczne i archiwalne funkcjonują jako jedna instytucja pod nazwą Biblioteka i Archiwum im. Tschammera. Do jej głównych zadań należy gromadzenie, opracowanie i udostępnianie zbiorów bibliotecznych i archiwalnych. Oprócz statutu regulującego status prawny, finansowanie oraz podstawowe cele i zadania nowo powstałej placówki naukowej, Rada Parafialna zatwierdziła także Regulamin korzystania ze zbiorów Biblioteki i Archiwum im. Tschammera oraz Instrukcję ochrony majątku.