Zasób archiwum

    Zasób archiwum parafii ewangelicko-augsburskiej w Cieszynie narastał przez minione trzy stulecia i składa się ze spuścizny aktowej wytworzonej przez cieszyński zbór ewangelicki z lat 1709-2000, konsystorz funkcjonujący krótko w Cieszynie w drugiej połowie XVIII wieku, superintendentów śląskich, seniorów śląskich, szkół ewangelickich ze Śląska Austriackiego i z Moraw, w tym Gimnazjum Ewangelickiego w Cieszynie i inne. Zespół ten dzisiaj stanowi najważniejszy i najobszerniejszy zbiór źródeł dokumentujących życie i działalność społeczności protestanckiej Śląska Cieszyńskiego. Niestety obecnie jest niedostępny ze względu na brak jakiejkolwiek ewidencji oraz wymieszania jednostek archiwalnych. Aktualny stan zachowania nie pozwala nawet na podanie rozmiarów zespołu, jedynie szacunkowo można przyjąć, że liczy około 80 mb akt. Najlepiej zachowała się dokumentacja z lat 1709-1918 i skromniej z XX wieku.

  Spuścizna archiwalna cieszyńskiej parafii ewangelicko-augsburskiej nie dotyczy  wyłącznie spraw ewangelickich z Cieszyna i ze Śląska Cieszyńskiego ale również Moraw (do 1918 roku), Górnego Śląska (do 1742 roku), a nawet Galicji. Archiwalia te dotyczą wszelkich spraw związanych z działalnością parafii: metrykalnych, religijnych, finansowych, gospodarczych, personalnych, szkolnych oraz działalności poszczególnych struktur kościoła ewangelicko-augsburskiego w Monarchii Habsburgów. Przykładowo bogato zachowana jest dokumentacja odnosząca się do finansów cieszyńskiego zboru od 1709 roku, informująca o źródłach dochodów, licznych fundacja i darowiznach, a także o wydatkach. Podobnie wiele akt zawiera wiadomości o kolatorach zboru i szlachcie protestanckiej, która w XVIII wieku przewodziła społeczności luterańskiej księstwa cieszyńskiego i była dobrodziejami kościoła i szkoły. Pomiędzy aktami szkolnymi ciekawym źródłem są zeszyty egzaminacyjne uczniów gimnazjum ewangelickiego w Cieszynie tzw. Probe Schriften. Wśród blisko 500 zeszytów wiele prac napisali uczniowie w języku polskim. Należy jeszcze wspomnieć o księgach metrykalnych zaprowadzonych w 1709 roku i do dzisiaj zachowanych w komplecie. Brakujące tomy z przełomu XIX i XX w. przechowywane są w Urzędzie Stanu Cywilnego w Cieszynie. Pomocą w przeszukiwaniu poszczególnych tomów są indeksy zestawione dla większości tomów z XVIII i XIX w. Metryki chrztów i ślubów zawierają wpisy z terenu całego Śląska Cieszyńskiego, oraz nieco w przypadku szlachty i mieszczan pozostałej części Górnego Śląska. Z kolei w metrykach zgonów rejestrowano jedynie pochowanych na cmentarzu przy kościele w Cieszynie lub w jego kryptach. Nie sposób wymienić wszystkie typy źródeł zachowane w archiwum cieszyńskiej parafii ewangelickiej. Z pewnością po udostępnieniu wielu zainteresowanych odnajdzie źródła do wielu tematów badawczych. Niebawem sytuacja zbiorów archiwalnych zmieni się diametralnie, ponieważ od 2008 roku prowadzone są prace porządkowe, które zostaną zakończone na początku 2010 roku.

   Ukończenie prac porządkowych spowoduje, że informacje podane w niniejszym opracowaniu zostaną uzupełnione, skorygowane i poszerzone.

Wacław Gojniczek